Το σεμινάριο, "Πειραματική διδασκαλία φυσικών μαθημάτων στο δημοτικό σχολείο" (9,10 και 12 Φεβρουαρίου 2004).
Διοργανώθηκε: από τον Πέτρο Σπανό, Σχολικό Σύμβουλο Α/θμιας Εκπαίδευσης της Β΄ Περιφέρειας Κυκλάδων και τον Γιώργο Μακρυωνίτη, υπεύθυνο ΕΚΦΕ Ερμούπολης.
Διήρκεσε: 9 ώρες και υλοποιήθηκε σε τρεις τρίωρους κύκλους στο εργαστήριο του ΕΚΦΕ.
Συμμετείχαν: 24 εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που υπηρετούν σε σχολεία της Σύρου.
Βασικός στόχος του σεμιναρίου ήταν η εξοικείωση των δασκάλων στην πειραματική διδασκαλία των φυσικών επιστημών στην Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη του Δημοτικού Σχολείου.
Το σεμινάριο υλοποιήθηκε σύμφωνα με το παρακάτω πρόγραμμα:
|
Δευτέρα 9/2/04
5.30 - 8.30 μ.μ. |
Τρίτη 10/2/04
5.30 - 8.30 μ.μ. |
Πέμπτη 12/2/04
4.30 - 7.30 μ.μ. |
|
1) Αρμοδιότητες και καθήκοντα του Ε.Κ.Φ.Ε.- υποστήριξη της πειραματικής διδασκαλίας των φυσικών μαθημάτων στη πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
2) Αναγκαιότητα της πειραματικής διδασκαλίας των φυσικών μαθημάτων.
3) Ασφάλεια κατά την εκτέλεση πειραμάτων.
4) Το πείραμα στη σχολική τάξη-εξασφάλιση των απαραίτητων υλικών για την εκτέλεση των πειραμάτων.
|
1) κατασκευή λυχνιολαβών και απαραίτητων εξαρτημάτων ηλεκτρικών κυκλωμάτων
2) Ηλεκτρικά κυκλώματα, βραχυκύκλωμα, ασφάλειες
3) Στατικός ηλεκτρισμός
4) Αγωγοί - μονωτές
5) Ηλεκτρομαγνητισμός
|
1) χρήση προβολικών εποπτικών μέσων διδασκαλίας-παραγωγή διαφανειών
2) Οξέα - Βάσεις – Άλατα
3) Πειράματα σε μικροκλίμακα και με απλά μέσα.
|

Ενδεικτικά παρουσιάζονται οι περιλήψεις ορισμένων εισηγήσεων.
ΕΙΣΗΓΗΣΗ 1: Γενικά περί Ε.Κ.Φ.Ε. (Γ. Μακρυωνίτης)
Η λειτουργία των ΕΚΦΕ (Εργαστηριακά Κέντρα Φυσικών Επιστημών) επίσημα ξεκίνησε το 1996.
Το ΕΚΦΕ σύμφωνα με το νόμο 2986/2002 αποτελεί κέντρο έρευνας, τεχνικής και οργανωτικής υποστήριξης της εργαστηριακής διδασκαλίας των φυσικών μαθημάτων, παροχής συμβουλών για την οργάνωση των σχολικών εργαστηρίων στις σχολικές μονάδες, τη λειτουργία των οποίων εποπτεύει. Στο νόμο 3149/03 που ψηφίστηκε στη βουλή τον Ιούνιο του 2003 στο άρθρο 13, παράγραφο 6 αναφέρεται ότι:
Οι αρμοδιότητες των εργαστηριακών Κέντρων Φυσικών Επιστημών ασκούνται και στα σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Με απόφαση του διευθυντή πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ύστερα από πρόταση του οικείου περιφερειακού συμβουλίου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, αποσπάται σε κάθε ΕΚΦΕ εκπαιδευτικός του κλάδου δασκάλων, εξειδικευμένος στην εργαστηριακή διδασκαλία των φυσικών μαθημάτων.
Στις Κυκλάδες λόγω ιδιαιτερότητας του νομού λειτουργούν 5 ΕΚΦΕ (Ερμουπόλεως, Νάξου, Θήρας, Μήλου και Άνδρου). Το ΕΚΦΕ Ερμουπόλεως έχει αρμοδιότητα τα νησιά Σύρο, Τήνο, Μύκονο, Πάρο, Αντίπαρο, Κέα. (υπεύθυνος Τζώρτζης Μακρυωνίτης τηλ. 22810 85173). Το ΕΚΦΕ Νάξου έχει αρμοδιότητα τα νησιά Νάξος, Σχοινούσα, Δονούσα, Κουφονήσι, Αμοργός, Ηρακλειά. (υπεύθυνος Ιωάννης Μαργαρίτης, τηλ. 22850 22990). Το ΕΚΦΕ Θήρας έχει αρμοδιότητα τα νησιά Θήρα, Θηρασιά, Σίκινος, Φολέγανδρος, Ίος, Ανάφη. (υπεύθυνος Βαμβακούσης Χριστόφορος τηλ. 22860 23858). Το ΕΚΦΕ Μήλου έχει αρμοδιότητα τα νησιά Μήλος, Κίμωλος, Σέριφος, Σίφνος, Κύθνος. (υπεύθυνος Ρούμελης Νίκος τηλ. 22870 21888).
Το ΕΚΦΕ Άνδρου έχει αρμοδιότητα τα σχολεία της Άνδρου. (υπεύθυνος Γαρύφαλλος Κων/νος τηλ. 22820 23288).
Β. Πειραματική διδασκαλία των φυσικών μαθημάτων στη Α/θμια εκπαίδευση.
Ελάχιστα από τα σχολεία της Α/μιας εκπαίδευσης στις Κυκλάδες διαθέτουν εργαστηριακό χώρο. Τα περισσότερα διαθέτουν διάφορα όργανα και χημικές ουσίες που κατά διαστήματα έχουν σταλεί από τον ΟΣΚ χωρίς προγραμματισμό και χωρίς να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της διδασκαλίας και στα αναλυτικά προγράμματα. Συνήθως δεν χρησιμοποιούνται και βρίσκονται αταξινόμητα σε αποθήκες, αρχειοθήκες ή σε κιβώτια. Το ίδιο ισχύει και για τα χημικά αντιδραστήρα.
Τα μαθήματα των φυσικών επιστημών που διδάσκονται στην Ε΄ και Στ΄ τάξη του δημοτικού σχολείου δεν απαιτούν εργαστηριακούς χώρους και εξεζητημένα όργανα και χημικές ουσίες αλλά μπορούν να γίνουν μέσα στις τάξεις με απλά μέσα και ουσίες καθημερινής χρήσης. Στη τάξη τα πειράματα μπορεί να είναι επίδειξης αλλά και να εκτελούνται από ομάδες μαθητών. Οι ομάδες μαθητών μπορεί να είναι τετραμελείς και εύκολα η τάξη μετατρέπεται σε εργαστήριο με την συνένωση των θρανίων ανά δύο σχηματίζοντας έτσι ένα πάγκο για τέσσερις μαθητές. Τα όργανα που υπάρχουν στα σχολεία καλό θα είναι να ταξινομηθούν και να τοποθετηθούν σε θέση που να είναι δυνατή η χρήση τους αν χρειαστεί. Με αυτό τον τρόπο θα γνωρίζουν και οι δάσκαλοι για το τι υπάρχει στο σχολείο. Το ΕΚΦΕ μπορεί να συμβάλει τόσο στη ταξινόμηση όσο και στην επίδειξη λειτουργίας και χρήσης αυτών των οργάνων και χημικών αντιδραστηρίων με τη διοργάνωση σεμιναρίων και με επισκέψεις στα σχολεία.
Τα βιβλία Ερευνώ και Ανακαλύπτω της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης περιλαμβάνουν ένα μεγάλο αριθμό πειραμάτων τα οποία γίνονται με απλά μέσα. Τα πλεονεκτήματα της εκτέλεσης πειραμάτων με απλά μέσα καθημερινής χρήσης είναι πολλά:
• Δεν απαιτείται σχολικό εργαστήριο
• Δεν απαιτείται η αγορά ακριβών αντιδραστηρίων
• Χρησιμοποιούνται υλικά οικεία στους μαθητές
• Τα υλικά προσκομίζουν οι μαθητές λίγες μέρες πριν τη διεξαγωγή των πειραμάτων. Η προσπάθεια συλλογής των υλικών με την καθοδήγηση του δασκάλου αποτελεί διαδικασία μάθησης.
• Υπάρχει δυνατότητα επανάληψης των πειραμάτων στο σπίτι.
• Αναπαράγεται η γνώση κάθε στιγμή στο εργαστήρι της καθημερινότητας και στο οικιακό εργαστήριο. Προϋπόθεση της δυνατότητας διεύρυνσης της πειραματικής δραστηριότητας στο πεδίο της καθημερινής παρατήρησης είναι η εξοικείωση των μαθητών με την επιστημονική μεθοδολογία.
• Γίνεται σύνδεση του μαθήματος με τη καθημερινότητα. Οι μαθητές μαθαίνουν ότι οι φυσικές επιστήμες είναι χρήσιμο εργαλείο στη ζωή και δεν είναι κάτι θεωρητικό και άχρηστο.
• Η κατάκτηση της γνώσης γίνεται ευχάριστα.
Γ. Ασφάλεια κατά την εκτέλεση πειραμάτων.
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι:
ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ + ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΦΑΛΜΑ= ΑΤΥΧΗΜΑ

Κατά την εκτέλεση πειραμάτων πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη:
• Οι ουσίες που χρησιμοποιούν οι μαθητές πρέπει να είναι ακίνδυνες. Προσοχή χρειάζεται στη προφύλαξη των ματιών. Να ενημερώνουμε τους μαθητές για τις επικίνδυνες ουσίες που υπάρχουν στο σπίτι που συνήθως είναι απορρυπαντικά και καθαριστικά.(π.χ. υδροχλωρικό οξύ, τομποφλό, χλωρίνη).
• Να μη χρησιμοποιούνται σπασμένα γυάλινα είδη ή άλλα αντικείμενα που μπορεί να προκαλέσουν τραυματισμούς. Κατά τη χρήση γυάλινων αντικειμένων αυτά πρέπει να κρατιόνται σταθερά, να μην εξασκείται μεγάλη δύναμη πάνω τους επειδή υπάρχει κίνδυνος να σπάσουν, να μη τοποθετούνται στην άκρη των θρανίων.
• Να μην χρησιμοποιούν οι μαθητές καμινέτα ή άλλες θερμαντικές πηγές.
• Για τα πειράματα ηλεκτρισμού να χρησιμοποιούνται από τους μαθητές μόνο μπαταρίες σαν πηγές ηλεκτρικού ρεύματος και να εφιστάται η προσοχή των μαθητών στο γεγονός ότι ποτέ δεν χρησιμοποιούμε τις πρίζες του σπιτιού για την εκτέλεση κάποιου πειράματος.
• Προσοχή αν χρησιμοποιείται φλόγα να μη σκύβουν οι μαθητές πάνω από αυτή επειδή υπάρχει κίνδυνος να πάρουν φωτιά τα μαλλιά τους. Να εφιστάται η προσοχή των μαθητών ότι αυτό μπορεί να συμβεί και στο σπίτι.
• Ποτέ δεν κάθονται οι μαθητές πιο χαμηλά από δοχεία που θερμαίνονται ή περιέχουν επικίνδυνες ουσίες.
• Δεν χρησιμοποιούμε ποτέ άγνωστες ουσίες.
• Δεν μυρίζουμε απευθείας από τη φιάλη μια ουσία αλλά την φέρνουμε προς τη μύτη με ελαφρές κινήσεις του χεριού. Γενικά αποφεύγουμε να μυρίζουμε τα αντιδραστήρια.
• Αν πέσουν υγρά στο πάτωμα τα σκουπίζουμε αμέσως επειδή μπορεί να γλιστρήσει κάποιος.
• Ο δάσκαλος αν πρέπει να παρασκευάσει αραιά διαλύματα οξέων(ιδιαίτερα θειικό) πρέπει να γνωρίζει ότι προσθέτουμε πάντα το οξύ σε νερό και όχι αντίθετα και χρησιμοποιούμε οπωσδήποτε γυαλιά.
• Όταν ζεσταίνουμε υγρά πρέπει να φοράμε γυαλιά και δεν κοιτάζουμε πάνω από το δοχείο σε μικρή απόσταση. Αν χρησιμοποιούμε δοκιμαστικό σωλήνα δεν στρέφουμε το ανοικτό άκρο του πάνω σε μαθητές, θερμαίνουμε υπό συνεχή ανάδευση και δεν τον γεμίζουμε περισσότερο από τα 2/3 της χωρητικότητάς του. Γενικά κατά τη θέρμανση κρατάμε τους μαθητές σε απόσταση. Τα θερμαντικά σώματα είναι αναμμένα μόνο όταν χρησιμοποιούνται και βρίσκονται πάντα υπό την εποπτεία του δασκάλου.
• Προσοχή στη χρήση των υδραργυρικών θερμομέτρων. Αν σπάσουν οι μαθητές δεν πρέπει να πιάνουν τον υδράργυρο επειδή είναι τοξικός. Με προσοχή συγκεντρώνεται και απομακρύνεται από τη τάξη.
• Δεν ανακατεύουμε ποτέ υδροχλωρικό οξύ με χλωρίνη επειδή παράγεται αέριο χλώριο το οποίο είναι επικίνδυνο.
• Δεν εκτελούμε πείραμα αν έχουμε την παραμικρή υποψία ότι υπάρχει κίνδυνος για τους μαθητές.
Επειδή σε πολλά σχολεία υπάρχουν χημικές ουσίες που έχουν σταλεί από τον ΟΣΚ κατά το παρελθόν πρέπει να γνωρίζουμε ότι:
• Τα πυκνά οξέα(υδροχλωρικό, θεϊκό κ.α.) είναι καυστικά και πολύ επικίνδυνα για τα μάτια. Ερεθίζουν το δέρμα και καταστρέφουν τα ρούχα αν πέσει πάνω τους έστω και μια σταγόνα.
• Δεν ανοίγουμε ποτέ φιάλη η οποία περιέχει ΒΡΩΜΙΟ. Αν υπάρχει στο σχολείο ενημερώνουμε τον υπεύθυνο ΕΚΦΕ.
• Δεν χρησιμοποιούμε ΙΩΔΙΟ αν μέσα στη τάξη υπάρχει μαθητής με προβλήματα θυρεοειδούς.
• Προσοχή στο Νάτριο και Κάλιο(η επαφή τους με το νερό είναι επικίνδυνη), το Φώσφορο(είναι εύφλεκτος) και το Μεταλλικό Ιώδιο(προκαλεί εγκαύματα στο δέρμα και εξαχνώνεται εύκολα )
• Δεν ανοίγουμε σε χώρο που υπάρχουν μαθητές φιάλες με πυκνή αμμωνία.
• Το Υδροξείδιο του Νατρίου είναι καυστικό και πολύ επικίνδυνο για τα μάτια.
• Δεν μεταφέρουμε δοχεία με επικίνδυνες ουσίες(π.χ. φιάλες οξέων) αν κοντά υπάρχουν μαθητές.
Χρήσιμη διεύθυνση στο διαδίκτυο με πληροφορίες για πειράματα με απλά μέσα στα Ελληνικά: http://aplo.eled.auth.gr
ΕΙΣΗΓΗΣΗ 2: Οξέα-Βάσεις –Άλατα (Γ. Μακρυωνίτης)
Ο δείκτης από κόκκινο λάχανο αποτελεί απαραίτητη ουσία για την επίτευξη των ειδικότερων στόχων του κεφαλαίου Οξέα-Βάσεις–Άλατα όπως τίθενται στο βιβλίο του δασκάλου σελ. 241, και συγκεκριμένα:
• Να διαπιστώσουν οι μαθητές πειραματικά πως ανιχνεύουμε αν μια ουσία είναι οξύ ή βάση
• Να διαπιστώσουν οι μαθητές πειραματικά ότι μερικές ουσίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά περιέχουν οξέα
• Να διαπιστώσουν οι μαθητές πειραματικά ότι μερικές ουσίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά περιέχουν βάσεις
• Να διαπιστώσουν οι μαθητές πειραματικά την εξουδετέρωση ενός οξέως από μια βάση
Η παρασκευή δείκτη από κόκκινο λάχανο και οινόπνευμα περιγράφεται στο βιβλίο Ερευνώ και Aνακαλύπτω σελ. 216. Στο βιβλίο για το δάσκαλο προτείνεται (σελ. 247) η παρασκευή του δείκτη με βράσιμο του λάχανου σε νερό. ΠΡΟΣΟΧΗ! εφιστούμε την προσοχή των μαθητών, αν αναφέρουμε και τον δεύτερο τρόπο, ότι υπάρχει ΚΙΝΔΥΝΟΣ να γίνει λάθος και να βράσει κάποιος το λάχανο σε οινόπνευμα.
Ο δείκτης με οινόπνευμα διατηρείται επί μακρόν σε σχέση με τον δείκτη σε νερό που αλλοιώνεται εύκολα. Μπορούμε πάντως να τον διατηρήσουμε περισσότερο στο ψυγείο.
Συνήθως προσθέτουμε στις προς ανίχνευση ουσίες λίγες σταγόνες δείκτη και όχι αντίθετα όπως αναφέρεται στη σελ. 217 του βιβλίου.
Τα χρώματα που δίνει ο δείκτης κόκκινο λάχανο με τα οξέα και τις βάσεις φαίνονται στο παρακάτω πίνακα. Οι αριθμοί από 1-14 αντιστοιχούν στη κλίμακα του PH. Για τις απαιτήσεις του δημοτικού σχολείου αρκεί να γνωρίζουμε ότι τα οξέα δίνουν αποχρώσεις του κόκκινου και οι βάσεις όλα τα άλλα χρώματα. Το μωβ χρώμα του λάχανου αντιστοιχεί σε ουδέτερο περιβάλλον(ούτε βάση ούτε οξύ π.χ. νερό). Να θυμόμαστε οξύ=κόκκινο.
Χρώματα του δείκτη κόκκινο λάχανο
Ο πίνακας προέρχεται από την ιστοσελίδα του ΕKΦΕ Κορίνθου http://ekfe.kor.sch.gr
ΕΙΣΗΓΗΣΗ 3: Πειράματα με απλά μέσα και σε μικροκλίμακα (Γ. Μακρυωνίτης)
Όλα τα προτεινόμενα πειράματα από τα βιβλία "Ερευνώ και Ανακαλύπτω" γίνονται με απλά μέσα και ουσίες καθημερινής χρήσης. Πολλές φορές όμως η εξασφάλιση αυτών των υλικών και των ουσιών πιθανόν να αποτελεί πρόβλημα ιδιαίτερα στα πειράματα που γίνονται από τους μαθητές και απαιτείται μεγάλoς αριθμός από αυτά.
Tα πειράματα σε μικροκλίμακα είναι οικονομικά, απλά, δεν χρειάζονται χρονοβόρες διαδικασίες, τα υλικά που χρησιμοποιούνται τα βρίσκουν εύκολα οι μαθητές, δεν δημιουργούν απόβλητα, είναι ακίνδυνα, συμβάλουν στην σύνδεση του μαθήματος με την καθημερινότητα, καλλιεργούν την ευρηματικότητα των μαθητών και εύκολα μπορούν επαναληφθούν στο σπίτι .
Παράδειγμα:
Η μελέτη των οξέων –βάσεων μπορεί να γίνει με πειράματα μικροκλίμακας ως εξής:
• Αντί δοκιμαστικοί σωλήνες ή ποτήρια μπορεί να χρησιμοποιηθούν διαφανείς πλαστικές θήκες από χάπια, καραμέλες ή τσίχλες.(μια τέτοια θήκη από ασπιρίνες αντικαθιστά ένα στατό 12 δοκιμαστικών σωλήνων ή 12 ποτήρια και καταλαμβάνει ελάχιστο χώρο).
• Αντί για σπάτουλες, κουταλάκια και σταγονόμετρα μπορεί να χρησιμοποιηθούν οδοντογλυφίδες. (Για παραλαβή υγρής ουσίας εμποτίζουμε το άκρο της οδοντογλυφίδας στο υγρό, ενώ για να παραλάβουμε στερεή ουσία σε σκόνη ακουμπάμε το βρεγμένο άκρο της οδοντογλυφίδας σ’ αυτήν).

Στις θέσεις της θήκης τοποθετούμε από μια σταγόνα δείκτη κόκκινου λάχανου και με οδοντογλυφίδες παίρνουμε τις διάφορες ουσίες και τις τοποθετούμε σε διαφορετικές θέσεις ανακατεύοντας ταυτόχρονα τον δείκτη. Η αλλαγή του χρώματος είναι εμφανής.
Αντί για θήκες από χάπια μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια διαφανής μεμβράνη πάνω στην οποία τοποθετούμε μερικές σταγόνες από τις ουσίες. Η χρήση της μεμβράνης επάνω στον περισκοπικό προβολέα δίνει ένα πολύ καλό αποτέλεσμα στην οθόνη προβολής.
Πηγές:
• Ν. Αναγνώστου (2003). Πειράματα Χημείας σε μικροκλίμακα με απλά υλικά στο Γυμνάσιο. Εισήγηση στο 13ο επιμορφωτικό σεμινάριο της Ε.Ε.Χ. –Δεκέμβριος 2003.
• Κ. Γιούρη-Τσοχατζή (2000). Διδακτική Πειραμάτων Χημείας, πειράματα σε μικροκλίμακα. Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Ζήτη.
ΕΙΣΗΓΗΣΗ 4: Κατασκευή λυχνιολαβών με απλά μέσα (Γ. Μακρυωνίτης)
Λυχνιολαβές ονομάζονται οι βάσεις πάνω στις οποίες στηρίζονται διάφορες λυχνίες(λαμπάκια), οι οποίες χρησιμοποιούνται στα πειράματα του ηλεκτρισμού. Στα σχολικά βιβλία (Ερευνώ και Ανακαλύπτω) προτείνεται η πρωτότυπη κατασκευή λυχνιολαβών από ένα κομμάτι ξύλο, ένα μανταλάκι, μια πινέζα δυο κομμάτια καλώδιο και ένα λαμπάκι. Το πρόβλημα που παρουσιάζει αυτή η κατασκευή είναι ότι εύκολα χάνεται η επαφή μεταξύ της πινέζας και της λυχνίας. Αυτό αντιμετωπίζεται μερικώς, ανασηκώνοντας τον ένα βραχίονα του μανταλακιού ώστε να πιέζει τη λυχνία επάνω στη πινέζα.
Λυχνιολαβή με μανταλάκι
Στις τυποποιημένες λυχνιολαβές δεν είναι εμφανής ο τρόπος σύνδεσης των καλωδίων με το λαμπάκι κάτι που απαιτείται για να μάθουν οι μαθητές του δημοτικού σχολείου πως λειτουργεί(ανάβει) το λαμπάκι.

Εύκολα μπορούμε να αντικαταστήσουμε τις παραπάνω λυχνιολαβές με μια απλή και σταθερή κατασκευή στην οποία συνδέονται τα καλώδια απευθείας επάνω στο λαμπάκι και δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να περιεργαστούν τον τρόπο σύνδεσης και να κατανοήσουν τη «διαδρομή» του ηλεκτρικού ρεύματος.
Λυχνιολαβή από φελλό. 
Με το φελλοτρυπητήρα ανοίγουμε μια τρύπα στο φελλό με διάμετρο λίγο μικρότερη από τη διάμετρο της βάσης του λαμπακιού. Βιδώνουμε δυο νοβοπανόβιδες αντιδιαμετρικά στο φελλό, τη μία σε ύψος 1 εκατοστό και την άλλη 0,5 του εκατοστού από τη πάνω επιφάνειά του. Βιδώνουμε το λαμπάκι μέχρι η κάτω επαφή του να ακουμπήσει τη κάτω βίδα η οποία πρέπει μα διαπερνά τη τρύπα. Βιδώνουμε την δεύτερη βίδα μέχρι να ακουμπήσει στο σπείρωμα του λαμπακιού.